1. Düzenleyici Yapı
Türkiye'de muhasebe ve denetim alanının düzenleyici yapısı, birden fazla kurumu kapsamaktadır. Bu çoklu yapı, belirli avantajlar sağlarken koordinasyon zorluklarını da beraberinde getirmektedir.
| Kurum | Kuruluş Yılı | Temel Yetki Alanı | Standart Yayını |
|---|---|---|---|
| KGK — Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu | 2011 | Bağımsız denetim, TFRS/TMS | Evet |
| TÜRMOB — Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği | 1989 | SMMM/YMM üyelik, staj, CPD | Hayır |
| SPK — Sermaye Piyasası Kurulu | 1981 | Halka açık şirket muhasebesi | Sektör tebliğleri |
| BDDK — Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu | 1999 | Bankacılık muhasebesi | Sektör tebliğleri |
| Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1920 | Vergi muhasebesi, kamu maliyesi | VUK, tebliğler |
2. Mesleki Sertifikasyon Yapısı
Türkiye'de muhasebe mesleğini icra etmek için TÜRMOB bünyesindeki iki ana sertifikasyon zorunludur:
3. Bağımsız Denetim Sektörü
KGK'nın yetkilendirdiği bağımsız denetim kuruluşu sayısı 2024 yılı itibarıyla 312'ye ulaşmıştır. Bu kuruluşların 4'ü Büyük Dörtlü (Deloitte, PwC, EY, KPMG) Türkiye birimleridir ve toplam denetim piyasasının yaklaşık %65'ini kontrol etmektedir. KGK, bağımsız denetim kuruluşlarını her üç yılda bir kalite güvencesi incelemesine tabi tutmaktadır.
"Türkiye bağımsız denetim sektörünün en belirgin yapısal özelliği, Büyük Dörtlü ile diğer kuruluşlar arasındaki pazar yoğunlaşmasıdır. Bu durum, özellikle KOBİ boyutundaki işletmelerin denetim erişiminde fiyat ve kalite sorunlarına yol açmaktadır."
4. Mevzuat Çerçevesi ve Son Değişiklikler
6102 sayılı TTK (2011), Türkiye'de kurumsal muhasebe ve raporlama standartlarını köklü biçimde dönüştürmüştür. Ticaret Kanunu kapsamındaki şirketler için TFRS veya basitleştirilmiş standartlara uyum zorunluluğu getirilmiştir. Bağımsız denetim yükümlülüğü, belirli büyüklük kriterlerini aşan şirketler için zorunlu hale getirilmiştir. TTK'nın muhasebe hükümleri, KGK tarafından yayımlanan standartlarla uyumlu olarak uygulanmaktadır.
Vergi Usul Kanunu (VUK), Türkiye'de vergi amaçlı muhasebe tutma zorunluluğunu ve kayıt standartlarını düzenlemektedir. VUK muhasebesi ile TFRS muhasebesi arasındaki farklılıklar, özellikle KOBİ boyutundaki işletmeler için çift defter tutma yüküne yol açabilmektedir. Bunun yanı sıra amortisman, stok değerleme ve karşılık ayrılması konularında iki sistem arasında önemli farklılıklar mevcuttur. Bu farklılıkların yönetimi, muhasebe profesyonellerinden özel uzmanlık gerektirmektedir.
KGK, IASB'nin IFRS'sini Türkiye'ye uyarlamış ve TFRS (Türkiye Finansal Raporlama Standartları) adıyla yayımlamıştır. TFRS ile IFRS arasındaki farklar minimum düzeyde tutulmaya çalışılmakla birlikte, bazı geçiş hükümleri ve Türkiye'ye özgü ek açıklamalar mevcuttur. KGK aynı zamanda TFRS'yi tam olarak uygulamak zorunda olmayan işletmeler için Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı'nı (BOBİ FRS) yayımlamıştır.